FANDOM


Balıkesir Yöresi Halk Oyunları erkek ve kadınlara göre farklılık arz etmektedir. Öncelikle erkek oyunlarını inceleyelim;

Balıkesir Yöresi Erkek Oyunları

Halk oyunları; bir kentin tarihi gibi o kentin kimliğini oluşturan temel öğelerinden birisidir. Diğer bir ifadeyle, bir kentin halk oyunları kültürü, o kentin tarihsel geçmişi kadar önemli ve üzerinde önemle durulması gereken alanların başında gelir. Dahası, Balıkesir’in etnoğrafik kimliğinin ve coğrafi özelliklerinin bir yansıması olan yöresel oyun kültürü, başka yörelerle karşılaştırıldığında oldukça zengin ve orijinaldir[1]. Erkek oyunlarında, özellikle ova oyunlarında ve ilin doğusundaki dağlık ilçelerde oynanan oyunlarda görülen diğer yörelere benzemeyen orijinal özellikler, “Balıkesir Yöresi” halk oyunları kültürünü daha da önemli kılıyor. Balıkesir ili sınırları içerisinde oynanan erkek oyunları; halk oyunları türleri bakımından “zeybek” türüne girmektedir. Ancak Balıkesir coğrafyasında zeybeğin farklı türlerine rast geliyoruz. Bu durum Balıkesir Yöresi erkek halk oyunlarındaki zenginliği göstermektedir. Bu bağlamda, Balıkesir Yöresi erkek oyunlarını coğrafi olarak şu şekilde inceleyebiliriz.

a-) Edremit Körfezi ve Çevresinde Oyunlar: Edremit ve Havran ile Burhaniye, Gömeç ve Ayvalık’ın dağlık kesimlerinde “zeybek” karakterli oyunlara rastlanmaktadır[2]. Bu bölgede; sahil kesimlerinde oyun kültürü çok önceden beri unutulmuştur ancak dağlık arazide oyun kültürü halen canlıdır. Buralarda Kazdağı ve Kozak yaylası etkili bir folklorik kültür bölgesi doğmuştur. Söz konusu zeybek oyun kültürünü oluşturanlar, bölgede yaşayan Manavlar, Tahtacılar ve Yörüklerdir. Alay Havası, Edremit Güvendesi (Zeybeği), Sebai Güvende, Tek Hava, Tabancalı, Eski Kozak Zeybeği, İsmailli, Koca Arap, Çakır Ayşe, Yandım Ayşe Zeybeği, Bağyüzünün Çamları, Harmandalı buralarda başlıca tespit edilen Balıkesir oyunlarıdır. Oyunlardaki hareketler ile figürler oldukça keskin, ezgiler ise ağdalıdır. Bölgede tespit edilmiş zeybek giyimi ise, fes, boyun dolağı, mintan, delme, sallama, zeybek donu, kuşak, kolan, kütüklük, yağlık, tozluk, yün çorap ve tulumbacı ayakkabısından oluşur[3]. Bölgede oyun çalgısı olarak açık oyun alanlarında klarnet ve davul kullanılır[4].

b-) Ova Oyunları: Merkez’in tamamı (Karesi ve Altıeylül ilçeleri) ile İvrindi, Balya, Bigadiç ve Kepsut’un ovalık kesimlerinde daha çok güvende tarzı ve bengi tarzı oyunlara rastlanmaktadır. Burası; Balıkesir ovasından beslenen folklorik bir kültür çevresidir. Oyunlar Manav kültürü menşeilidir. Manav tabiri, Balıkesir bölgesine 17. yüzyıl öncesinde bir şekilde yerleşik hayata kendi isteğiyle geçen Türkmen boylarını ifade etmede kullanılan etnoğrafik bir tanımdır[5]. 166 Numaralı ve 1530 tarihli Muhasebe-i Vilayet-i Anadolu Defteri’ne göre, Balıkesir Ova kültür çevresindeki köylerin çok büyük bir çoğunluğu 1530 yılı öncesinde kurulu haldedir[6]. Pamukçu Bengisi, Toplu Güvende, İkili Güvende, Ağır Hava, Doğru Hava, Sarhoş Havası, Kemeraltı, Koca Hava, Balya Ağır Hava Zeybeği, Doğanlar Zeybeği, Kocabaş Zeybeği, Harmandalı, Karşılama, Balya Bengisi buralarda tespit edilen başlıca Balıkesir oyunlarıdır. Bu oyunların kendine özgü tavrı, yapısı ve duruşu vardır. Oyun esnasında kollar havaya kaldırıldığında gerilmez, dirseklerden kırıktır. Oyunlarda kollar, bengi adım yapılı oyunlar dışında genelde adım cümlesinin ikinci veya üçüncü adımında havaya kaldırılır; bazı oyunlarda ise adım cümlesinin ikinci adımında sağ, üçüncü adımında sol kol olmak üzere sırayla kaldırılır. Oyunlar çember formunda oynanmakla beraber “İkili Güvende” oyunu iki kişi tarafından senkronize olarak oynanır. “Karşılama” oyunu ise çember formu dışında bazı köylerde karşılıklı geçişlerle oynanır. Oyunlarda deha!, hayda! gibi naralar vardır. Oyunlar genellikle 9/8’lik veya 9/4’lük ritimlidir. Oyunlar genelde sol ayakla başlamakla birlikte, sağ ayakla başlayan oyunlar da vardır. Ova insanı ezgisi ağır olan oyunlara “Ağır Hava”, “Koca Oyun” gibi isimler verir. Ova bölgesinde özellikle Balya ve İvrindi’den tespit edilen zeybek oyunları bazı sertçe figürler içerse de, genel yapısının ova karakterini yansıttığı veya ova karakterinden etkilendiği gözlemlenmektedir. Ovada, oyun esnasında kollar havaya kaldırılırken sol kol, bel arkasından kaldırılmaz. Oyun duruşlarında kollar Aydın Yöresi gibi gerilmez sert ve keskin yapıda değildir, sade bir duruş yapısı vardır. Genelde bu duruşu Balıkesirliler dışındakiler veremez. Oyunların icrasında klarnet, davul, trompet ve trampet (son zamanlarda darbuka) kullanılır. Manav erkek giyimi; dal fes, poşu, oyalı yazma, ak göynek, zıbın (delme), kartal kanadı, kuşak, kolan, peşkir, potur, tozluk, tozluk bağcığı, çorap ve tulumbacı ayakkabısından oluşur[7].

Balıkesir'in Pamukçu Kasabasında oynanan Pamukçu Karşılaması, İkili Güvende, Toplu Güvende ve Pamukçu Bengisi oyunları Balıkesir'in en meşhur zeybek oyunlarıdır. Bu oyunlar Valilik çalışmasıyla (bu oyunların, tavırlarının, hareketlerinin ve giysilerinin deformasyona maruz kalmaması için) “Balıkesir’in Somut Olmayan Kültürel Mirası” kapsamına alınmıştır[8]. Ulusal envantere kaydedilmesine yönelik çalışmalar ise devam etmektedir. Ova bölgesinde yapılan araştırmalara göre, Bengi ve Karşılama oyununun temel adımının çok eskilere gittiği tahmin edilmektedir. Bu oyunlar 1930’lu yıllarda Atatürk'ün Balıkesir’e ziyaretleri sırasında Meşhur Pamukçu Bengi Ekibi tarafından oynanmış; oyunlar Atatürk'ün dikkatini çekmiştir[9]. Meşhur Pamukçu Bengi Ekibi, Atatürk öncülüğünde organize edilen İstanbul’da düzenlenen I. Balkan festivaline (1935) ve II. Balkan festivaline (1936) davet edilmiştir (bu festivallere davet edilen az sayıda ilden biri Balıkesirdir.) ve söz konusu Pamukçu Bengi Ekibi söz konusu festivallere katılmıştır[10]. 1958 yılında Fransa’nın Nice şehrinde yapılan ve 21 ülkenin katıldığı folklor festivaline katılan meşhur Pamukçu Bengi Ekibi, 21 ülke arasında kendinden en çok söz ettiren ekip olmuş ve söz konusu Balıkesir oyunları, Avrupa folklor çevrelerinde tanınmıştır[11]. Bu başarı sonrasında o yıl Belçika’nın Brüksel şehrinde 2. Dünya Savaşı’ndan sonra Dünya ekonomisini canlandırmak amacıyla düzenlenen ve o yıla kadarki dünyanın en büyük fuarı olan Expo-58 adlı fuara katılarak fuarda Türkiye standı önünde Türkiye’yi temsil etmişlerdir[12]. Yine bu fuarda yapılan Türkiye gününde ve Türkiye gecesinde defalarca bu oyunları oynamışlardır.

Son dönemlerde Pamukçu oyunlarında geleneksellikten uzaklaşılarak yapılan çalışmalar ve deformasyona uğrayan oyunlarla karşılaşmaktayız. Sahneleme çalışmalarında özellikle Balıkesir ova erkek tavrında, adımlarında ve giysilerinde başka yörelere özenti olarak deformasyon ortaya çıkmıştır. Bu durum, Balıkesir ova figürlerini, oyunlarını ve giysilerini küçümsemek ve beğenmemek anlamına gelir.

c-) Dağ Oyunları: Dursunbey ve Sındırgı ilçelerinin tamamı ile Bigadiç ve Kepsut'un dağlık kısmında “kaşıklı” oyunlara rastlanır. Oyunlar yöreye özgü tahta kaşıklar ile oynanır. Burası, Alaçam Dağları ile Ulus Dağları gibi yükseltilerin bulunduğu dağlık bir coğrafya olup oyunların oynandığı köyler ekseriyetle Yörük köyleridir. Balıkesir’in bu bölgelerinde görülen başlıca Yörük grupları Karakeçili, Yağcıbedir, Şehitli, Kubaş, Yüncü, Kebekli Avşarı Yörükleridir[13]. Ancak bu bölgede 1862-1864 yıllarındaki Yörük iskânından çok önce kurulan köyler de bulunmaktadır. Bu kesimdeki köylerde erkeklerin oynadığı kaşıklı zeybek oyunlarına Kayalcanın Taşları (ikili zeybek), Evleri Var Üst Başta (dörtlü zeybek), Dada Zeybeği, Sekme, Yörük Ali, Alçak Ceviz Dalları, Akpınar, Azime, Şerifem, Aşağı Yoldan, Koca Kuş, Akdağ Yaylası, Şakir Efe, Yandım Ayşe, Kızılçukur Karşılaması örnek olarak verilebilir. Bunun dışında Yılanı Yılanı, Cezayir, Köroğlu, Kocaceviz gibi zeybek formundan oldukça uzak Yörük oyunları bölgede oynanmaktadır. Yukarıda sayılan bölgelerde giyim tarzı da Balıkesir’in diğer bölgelerine göre oldukça farklıdır. Kaşıklı oyunlar oynanırken giyilen kostüm takke veya fes, poşu, mintan (entere), paça don, kuşak, kolan, delme, çorap, püsküllü çorap bağı, çarık ve işlemeli mendilden oluşur[14]. Bu giyim tarzı Bigadiç, Dursunbey ve Kepsut’ta beyaz tonlarda; Sındırgı’da ise mavi tonlardadır. Kaşıklı oyunlarda, açık alanlarda davul ve zurna, kapalı alanlarda ince saz dediğimiz bağlama, keman, cümbüş, def, zilli maşa ve darbuka gibi çalgılar kullanılır[15]. Dursunbey Barana geleneği kapsamında oynanan yöresel oyunlar (Kayalcanın Taşları ve Sekme gibi), UNESCO somut olmayan kültürel miras kapsamına alınmıştır[16].

d-) Kuzey İlçeleri: Dominant kültür Manav kültürü olmasına rağmen, yabancı kültürlerin yoğun göçüne maruz kaldığından yerel kültür dominantlığını kaybetmiştir. Yörede yapılan çalışmalarda hala bazı izler bulunabilmektedir. Gönen Karşılaması, Beşli Karşılama, Bandırma Karşılaması, Bandırma Dörtlemesi, Yandım Ayşe Zeybeği ve Harmandalı günümüze ulaşmış erkek oyunlarıdır.

--KAYNAKÇA--

[1] Oğuz Kaplan, Balıkesir Yöresi Halk Oyunları ve Çalgıları, Önce Körfez Gazetesi, 13 Şubat 2015, s. 5.

[2] İvrindi ve Savaştepe’nin güney kesimlerinde de ağır zeybek karakterli oyunlara rastlanır.

[3] T.C. Balıkesir Valiliği, Balıkesir Yöresel Halk Oyunları Şenliği, 2010.

[4] Oğuz Kaplan, 13 Şubat 2015, s. 5.

[5] Aydın Ayhan, Balıkesir’in Kimliği-1, Balıkesir Belediyesi Yayınları, 2011, s. 29-30.

[6] 166 Numaralı Muhasebe-i Vilayet-i Anadolu Defteri, (937/1530), Ankara: T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı Yayın No: 27, 1995, s. 118-124 ve 188.

[7] Yener Altuntaş, Yüksel Şahin ve Mücella Kahveci, Balıkesir İli Halk Oyunları Kıyafetleri Teknik Çizimleri, Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları, Yayın No: 2416, 2000, s. 17 vd.

[8] Balıkesir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Balıkesir Kültür ve Turizm Dergisi, Sayı: 3, Aralık 2014, s. 16.

[9] Hayrettin İvgin, Atatürk’ün Sevdiği Bir Halk Oyunu: Balıkesir Pamukçu Bengisi, I. Uluslararası Atatürk ve Türk Halk Kültürü Sempozyumu Bildirileri (6-7 Ekim 2000), Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları, Yayın No: 2653, 2001, s. 139.

[10] Hayrettin İvgin, 2001, s. 141.

[11] 30.07.1958 tarihli Milliyet Gazetesi, s. 3; 18.08.1958 tarihli Milliyet Gazetesi, s. 4.

[12] 30.07.1958 tarihli Milliyet Gazetesi, s. 4.

[13] Bkz. Ayhan, 2011.

[14] Yener Altuntaş, Yüksel Şahin ve Mücella Kahveci, 2000, s. 17 vd.

[15] Oğuz Kaplan, 13 Şubat 2015, s. 5.

[16] Bu konuda Bkz. Metin Ekici, Selami Fedakar, Pınar Dönmez Fedakar, Sıtkı Bahadır Tutu, Mustafa Gültekin, Neslihan Ertural, Betül Havva Yılmaz, Somut Olmayan Kültürel Miras Barana, İzmir: Egetan Yayınları, 2011.

Balıkesir Yöresi Kadın Oyunları

Balıkesir, Anadolu’nun kuzey batısında kurulmuş bir kent olup, aynı zamanda batıda Kaz Dağları'ndan doğuda Ulus Dağları'na ve kuzeyde Kapıdağ Yarımadası'na kadar uzanan topraklarıyla Türk(men)ler'in yoğun yerleşimine sahne olmuş bir yöredir. Yörede Türk(men)ler özellikleri bakımından dört alt gruba ayrılır. Bunlar Manavlar, Yörükler, Tahtacılar ve Çepniler’dir. Bu bağlamda Manavlar’ın, Yörükler’in, Tahtacılar’ın ve Çepniler’in ürettiği halk oyunları kültürü, Balıkesir yöresi kadın oyun kültürünü oluşturmaktadır.

Balıkesir Yöresi’nde kadınların halk oyunları kültürü yöremiz kadim “Türk” kültürünü gözler önüne seren en önemli tarihi öğedir. Bu nedenle kadın halk oyunları konusunda çok hassas olmalıyız. Balıkesir yöresi kadın halk oyunlarını izlemek, kadim Balıkesir Türk(men) kültürüne canlı olarak tanık olmak demektir. Oyunlar ve giysiler Balıkesir Türk(men) kültürünün bir yansımasıdır. Bu bağlamda, Balıkesir topraklarında doğmuş veya gelişmiş tavırlar ve oyun adımları Balıkesir yöresine ait oyunlardır. Yine söz konusu oyunlar oynanırken giyilen halk giysileri Balıkesir yöresine ait giysilerdir. Balıkesir’de kadın oyunları açısından çok orijinal oyunlara ve giysilere rast geliyoruz. Buna göre, Balıkesir kadın oyunları bakımından, Batı Anadolu’nun en zengin yörelerinin başında sayılmaktadır.

“Balıkesir Yöresi” kadın oyunları genelde yapısal özellikleri dikkate alınarak sınıflandırılmaktadır. Buna bağlı olarak Balıkesir kadın oyunları; Yörük oyunları, Manav oyunları, Tahtacı oyunları ve Çepni oyunları olmak üzere dört gruba ayrılarak incelenebilir. Geleneksel olarak kadın oyun enstrümanları bakır tava, kazan, kaşık ve zilli maşa olup oyunlar sözleri eşliğinde oynanır[1].

a-) Yörük Oyunları: Bu oyunlar yöreye özgü kaşıklarla oynanan oyunlar olup Sındırgı, Bigadiç, Dursunbey, Kepsut ile bazı Savaştepe köylerinde oynanır. Oyunlarda konar-göçerliğin etkisi ve yansıması vardır. Oyunlar Yörüklere özgü tahta kaşıklarla oynanır. Yörük kadın oyunları üç alt kategoride incelenebilir: Sekmeli oyunlar, adımlı oyunlar ve hoplamalı oyunlar. Azime, Akpınar, Hatçam, Durnalar, Tüllek (İğde Dalı), Yörük Dağı, Oğlanın Adı Hakkı, Şerifem, Aşağı Yoldan, Aşağı Yelden, Şıngır, Sındırgı Oyun Havası, Suda Balık Oynuyor, Demirciler, Tünleme, Kocaceviz, Kırmızı, Dursunbey Köy Oyunu, A Gız Sini Geliyor, İloğlu yukarıda bahsedilen yerlerdeki köylerden derlenen başlıca kadın Yörük oyunlarıdır. Oyunlar, genelde 9/8 ritimlidir. “Oyunlar genellikle karşılıklı oynanır ve karşılıklı geçişler üzerine kuruludur. Kaşık oyunlarında kolların şekli baş hizasında dike yakındır ve genelde sağ ayakla başlar. Ancak Bigadiç’in bazı köylerinde kollar dirseklerden kırılarak eller omuz hizasında olacak şekilde sağa ve sola açılır. Kaşık oyunlarının kendine özgü naraları vardır: Hop de, Atti gibi. Bazı oyunların veya figürlerin opposite (ters adımlı) oynandığı görülür.”[2] Genel olarak Yörük kadın giyimi, albez, alın bezi, don, göynek, göğüslük, üç etek (bazı köylerde saya), cepken, arkalaç, önlük, golan, çorap ve ayakkabıdan oluşur[3]. Aksesuar olarak ise, “kemer” ve “yanbaş boncuğu”nun kullanıldığı görülmektedir. Bunun dışında Dursunbey ve Bigadiç köylerinde görülen bir aksesuar da “telli” adı verilen sırttan bileklere kadar uzanan bir giyim parçasıdır.

b-) Manav Oyunları: Balıkesir ovası ile çevresinde ve Gönen bölgesinde yaşayan ve kendini Manav olarak tanımlayan kitlenin kendine özgü kadın oyunları vardır. (Manav tabiri, Balıkesir bölgesine 17. yüzyıl öncesinde bir şekilde yerleşik hayata kendi isteğiyle geçen Türkmen boylarını ifade etmede kullanılan etnoğrafik bir tanımdır[4]. 166 Numaralı ve 1530 tarihli Muhasebe-i Vilayet-i Anadolu Defteri’ne göre, Balıkesir Ova kültür çevresindeki köylerin çok büyük bir çoğunluğu 1530 yılı öncesinde kurulu haldedir[5].) Bu oyunlar kaşıksız oyunlardır. Karyolamın Demiri, Kayalar (Oğlan Havası), Mende, Entarisi Damgalı, Fatmam, Şıngır, Eşmem Ben, Hadi Yarim, Asmaların Filizi, Dere Boyu Düz Gider, Çay Benim Çeşme Benim, Debboy Önünde Diken, İnce Memet, Demirciler, Koca Oyun, Karşılama adlı oyunlar ova Manav köylerinde tespit edilmiş başlıca oyunlardır. Ova bölgesinde Manav olarak tanımlanan kitlenin yöresel giyimi tepelik, simli pullu örtü veya yaşmak, iç gömlek, dış gömlek, cepken, koca don, peşkir, kemer, çorap ve ayakkabıdan oluşur[6].

c-) Tahtacı Oyunları: Balıkesir yöresindeki Tahtacı Türkmenleri tarafından oynanan oyunlardır. Bu oyunlar da kaşıksızdır. Bu oyunların kendine özgü tavrı vardır. Mendili Oyaladım, Sarıkarınca, Al Basmadan Donum Var, Haydi Güzelim, Bağlarım, Lamba Şişesi, Baydan Nazmiye, Demirciler, Karyolamın Demiri ve Akpınar başlıca Tahtacı Türkmen oyunlarıdır. Tahtacıların kendine özgü giyimleri vardır.

“Oyunlar çember formunda veya karşılıklı oynanır. Oyun esnasında çember formundan karşılıklı forma geçişler görülebilir. Oyunlarda sağa sola salınmalar, kıvrak dönüşler, çökmeler, şaplak vurmalar ve kol hareketleri vardır. Bazı oyunlar veya figürler; erkek oyunlarına özenti hissi uyandırır. Oyunlar sözleri eşliğinde oynanır ve birçok oyun sözünde “nina nina” tarzındaki söz kalıplarının kullanımı dikkati çeker. Oyunlarda kolların şekli baş hizasında dike yakındır; ancak bazı köylerde kollar yanlara açılarak omuz hizasında kırılır. Bazı oyunların veya figürlerin opposite oynandığı görülür. Bazı oyunlar sağ, bazı oyunlar sol ayakla başlar.”[7]

d-) Çepni Oyunları: Balıkesir merkez, Manyas ve Bigadiç'te yoğunlaşan Çepniler'in kostüm derlemesi tamamlanmış olup, oyun derleme çalışmaları halen devam etmektedir.

---Kadın Oyunlarını Derleme Çalışmaları

Balıkesir’de, Balıkesir yöresi kadın oyunlarını derleme çalışmaları 1960’lı yıllarda başlamıştır. 1960’lı yıllarda kurulan Türkali Köyü Halk Oyunları Ekibi, Balıkesir ovası ve çevresinde oynanan kadın oyunlarını derlemiş ve yurt çapında tanıtmıştır[8]. Özellikle Tahtacı menşeili Balıkesir kadın oyunlarının derlenerek sahneye konmasında önem arz eden bir halk oyunları topluluğudur. 1970-1980 arasında o dönemin tek yarışması olan Milliyet Gazetesi yarışmalarına katılan Balıkesir Necatibey İlköğretmen Okulu (Lisesi) ise, Balıkesir kadın Yörük oyunlarının ve giysilerinin derlenmesi konusunda öncü rol oynamıştır[9]. 1970’li yıllarda kurulan Euro-folk Balıkesir ekibi, Balıkesir kadın oyunlarının sahnelenmesi açısından oyunlara yön veren ehemmiyette olmuştur.

1984 yılında o zamanki adıyla « Milli Eğitim, Gençlik ve Spor Bakanlığı Beden Eğitimi Spor ve İzcilik Dairesi Başkanlığı » ilk ve orta dereceli okullar ve dernekler arası tüm yurt çapında halkoyunlarını geliştirmek amacıyla yarışmalar yapmaya başlamıştır[10]. Bu tarihten itibaren söz konusu MEB yarışmaları Balıkesir yöresi kadın halk oyunları pratiğinin ve sahne tekniklerinin gelişmesinde ana etken olmuştur ve Balıkesir’in pek çok ilçesi ve köyünden pek çok kadın oyunu derlenmiş ve literatüre kazandırılmıştır.

Geleneksel yapı gözardı edilerek yapılan sahneleme çalışmaları uzun yıllar onarılamamaktadır. Bu yüzden, yöre oyunları çekirdeği ve özellikleri dikkate alınarak, yapısı bozulmadan, oyun figürlerindeki gerçek vurgu ve nüanslar ortaya çıkarılarak ve adımlardaki zenginlik korunarak sahneye konmalıdır.

--- KAYNAKÇA ---

[1] Oğuz Kaplan, Balıkesir Yöresi Halk Oyunları ve Çalgıları, Önce Körfez Gazetesi, 13 Şubat 2015, s. 5.

[2] Oğuz Kaplan, 13 Şubat 2015, s. 5.

[3] Türkan Mersinoğulları, Balıkesir Halk Dansları ve Kıyafetleri, Türk Folklor Araştırmaları Dergisi, Sayı: 301, Ağustos 1974, s. 7054-7056; Dr. Attila Erden, Anadolu Giysi Kültürü, Ankara: Dumat Ofset, 1998, s. 166.

[4] Aydın Ayhan, Balıkesir’in Kimliği-1, Balıkesir Belediyesi Yayınları, 2011, s. 29-30.

[5] 166 Numaralı Muhasebe-i Vilayet-i Anadolu Defteri, (937/1530), Ankara: T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı Yayın No: 27, 1995, s. 118-124 ve 188.

[6] Oğuz Kaplan, Balıkesir Yöresel Halk Oyunları Giysileri (2. Bölüm), Önce Körfez Gazetesi, 24 Mart 2015.

[7] Kaplan, 2015, s. 5.

[8] 1967 Balıkesir İl Yıllığı, s. 195.

[9] Türkan Mersinoğulları, 1974, s. 7054-7056.

[10] Göktan Ay, Folklor (Halkbilim) Genel Bilgiler-Oyun-Müzik, İstanbul: Pan Yayıncılık, 1999, s. 53.