FANDOM


Tarihçilere göre Balıkesir adı, Bizans imparatoru Hadrianus'un av partilerinde kullanmak için yaptır­dığı Paleo Kastro (Eski Hisar) sözcüğünden kaynak­lanmaktadır. Tarihi bir gerçekliği de bulunan bu ad, daha sonra halk etimolojisi sayesinde değişik riva­yet ve yorumlara da konu teşkil etmiştir. Bu riva­yetlerden birkaçı kısaca şöyledir:

Balıkesir adı daha çok bal, balık, kesir ve hisar keli­meleri üzerinde yapılan oynamalarla izah edilmek­tedir. Bir rivayete göre Balıkesir'in adı eskiden Balık Hisar şeklindeymiş. Buradaki balık sözü Eski Türk­çe'de şehir, kale veya saray anlamı taşımaktaymış. Kale Şehri anlamını veren bu rivayete göre bu ad, XI. yüzyıldan sonra kullanılmaz olmuştur. Gerçek­ten de Orta Asya'da Beşbalık gibi bazı Uygur devri­ne ait yer isimlerinde balık kelimesinin şehir anla­mında kullanıldığı dikkati çekmektedir.

Diğer bir rivayete göre ise Balıkesir adı, balı kesir, yani balıçok, bol anlamındaki söz .grubundan gel­mektedir. Buna göre Balıkesir'in balının bol ve lez­zetli oluşu bu adı almasına sebep olmuştur.

Başka bir rivayet ise Balıkesir'in ilk kurulduğu yıllar­da buraya gelen bir yabancının iyi muamele görme­mesi üzerine. balı keser, yani hatır, gönül tanımaz adını verdiği 'şeklindedir. Buna göre bal, Arapça'da hatır, gönül anlamını taşımaktadır.

Bunların dışında bölgede bir süre hakim olan İran Hükümdarı Balı Kisra veya civardaki Yılanlı Dağ'ın eski adı olan Balcea yada Pelecas'ın Balıkesir adı­nın ilk şekli olduğu ileri sürülmektedir. Fakat bunlar uzak ihtimaller olarak değerlendirilmektedir.

Bütün bu rivayetler içinde en kabul edileni, buraya yerleşen Türk oymaklarının Orta Asya hatıralarını canlı tutmak için koymuş olabilecekleri Balık Hisar adıdır.

Balıkesir dışında tarihte daha çok anılan bir adı daha vardır. Bu ad yörede bir süre hakim olan Karesioğulları Beyliği'nin kurucusu Karesi Bey'den kaynaklanan Karesi adıdır. İlin gerek beylik, ge­rekse Osmanlı Sancaklığı döneminde daha çok bu adla anılmıştır. Bir rivayete göre de Karesi beyinin oturduğu kaleye Beylik Hisar adı verildiği için bu ad değişerek bugünkü Balıkesir şeklini almış olduğu söylenmektedir.

Balıkesir kenti, ilin orta kesiminde ve adım verdiği ovanın batısında kurulmuştur. Roma imparatoru Hadrianus'un adı verilerek Had-rianotherai olarak adlandınlan kentte Hadrianus, Yunanca "eski kale" anlamına gelen Paleocastra adlı bir şato yaptırdı. Bahkesir adinin buradan kaynaklandığı söylenir. Bazı kaynaklara göre Selçuklular'ın kente Balak Hisar ya da Balık Hisar dedikleri bilinmektedir. Başka bir söylentiye göre ise kente, "balı çok" anlamında Balıkesir denmiştir.

Balıkesir ve çevresinin Antik Çağdaki adı ise Misya'dır. Karesi Beyliği'nin kurulması ile bölge Karesi adını almıştır. 1923 yılında bir kanun ile Karesi adı kaldırılmış şehire Balıkesir adı verilmiştir.

Tezler Edit

Paleo Kastro'dan evrilme Edit

Bugünkü Balıkesir'in merkezine yakın bir yerde Ms 123 yıllarında Roma İmparatoru Hadrianus tarafından avlanma amacıyla yaptırılan bir şatonun inşa edildiği ve yörede Hadrianapolis adlı şehir kurulduğu görüşünden hareketle şehrin Paleo Kastro 'dan geldiği görüşü genel kabul gören tezdir. Balıkesir ismi, bu rivayete göre Roma dönemindeki Paleo Kasrı isminden gelmektedir.

Balak Hisar veya Balak Hisar'dan evrilme Edit

Bazı kaynaklara göre, yörede bulunan şato ve sur yıkıntıları sebebiyle Türkmenlerin buraya Balık Hisar dediği ve buradan türediği belirtilmektedir. Öztürkçe'de balık kelimesi şehir anlamına gelmektedir.

Balı Kisra'dan evrilme Edit

Bir rivayete göre bölgeye akın yapan Pers hükümdarı Balı-Kisra'dan gelmektedir.

Bal-ı Kesr'den evrilme Edit

Bazı kaynaklara göre ise balı çok, güzel anlamına gelen Bal-ı Kesr kelimesinden türediği belirtilmektedir.

Balı-kesir'den evrilme Edit

Bir görüşe göre Balı-kesir Arapça'da kalbi kırık anlamına gelmekte ve buralara ziyarette bulunan bir Arap seyyahın bu şehirden kalbim kırık ayrıldığının çevrede yayılmasından dolayı kalbi kırık anlamındaki balıkesirden türemiştir.

Bağı kesir'den evrilme Edit

Yeni ortaya konulan tezlerden biri ise, bağıkesirden geldiğine yöneliktir. Zira, Balıkesir merkezin çevresi 19. yüzyılına kadar bağlık, bostanlık ve bahçelikti. 20. yüzyılda bunlar ortadan kalkmaya başladı. Bugünlerde üzerinde durulan tezdsadsadadadadaehir efsanesi ise, Balıkesir'in bulunduğu yerde eskiden büyük bir göl olduğu, gölün kurumasıyla balıkların çevreye yayıldığı, ağaç üstünde kalan balıkların sanki ağaçların meyvesiymiş gibi durduğu ve çırpındığı, daha sonra bu olayı görenlerin Balığın esir olduğu yer tabiri kullandıkları ve buradan türediğine yöneliktir. Bu efsaneyi Balıkesir halkının geneli bilmektedir.

Arap kaynaklarında ise taki Osmanlı dönemine kadar Karesi yerine daha çok Memleket-i Akirus olarak anılmıştır.

Eleştirel Bakış Edit

Balık Hisar kasabası, Apia (Appia) veyahut Api Akampos ismi verilen ovanın batısında bina edilmiştir. Kasaba Yılan Dağı eteğinde ve Uzunca Dere'nin ayağı üzerinde idi. Balıkesir'in eski ismi Akiros (Akiraos) olup daha sonraları Roma imparatoru ünlü Adriyen (Hadrianus) bunun etrafında pek çok emlâka sahip olmuş ve burada sayd ve şikar (su ve kara avcılığı) etmesinden dolayı ona nispetle Adriyanotore ismi ile tanınmıştı. Güya Adriyen'in burada büyük olasılıkla bir şato yapması daha sonraları Adriyanutere'nin Palyo Kastro'ya değişimine neden olduğu ve ondan değişerek Balıkesir'in türediği hatalı bir yaklaşımdır.

Balıkesir diğer yakıştırma rivayete göre, Bali Kasri ve İran (Pers) vezirlerinden birinin adına mensup olduğu için Bali Kisra'dan ve yanlış düzenleme ile Poli Kayseros'dan meydana geldiği de hatalı bir yaklaşımdır.

Asıl kasaba şimdiki Balıkesir'in mevkiinde olmayıp İlyaslar mezarlığı tarafında ve (304) yılı Salnamesine (yıllık) göre Kepsut nahiyesi mahallindeydi.

Şimdiki yerin Karesioğulları zamanında yapıldığı da anlatılmaktadır. Balıkesir'in Hisariçi mahallesi ve burada Paşa sarayı ismi verilen binanın mevcut olması Balıkesirin buradan itibaren yayılmaya, genişlemeye başladığını zannettirir.(1887) tarihli 'jurnal Azyatik (Journal Asiatik) Balıkesiri "Balak Hisar" diye nitelendirmiş olup eski yerleşkenin Kepsut'ta denilmesinin aksine olarak Akiraos Harabeleri yakınında olduğunu yazıyor ki bu yerin şimdiki İlyaslar Mezarlığı tarafları olması olasıdır. Elizerkilos'un Jeografi Üniversal adındaki eserinde de Balıkesir (Balık Hisar) diye adı geçmektedir. Eski Türkçede Balık kelimesi şehir demek olmasına göre Balık Hisar; Hisar Şehri demektir. Bugün İstasyon caddesinin bir kısmını da işgal eden ve Sahnı-Hisar adı verilen Hisariçi mahallesi vardır.

Me'hazlerimde (Yazıyı yazarken başvurduğum kaynaklarda) Balıkesirin Paleo Kastro (eski hisar) Çağdaş yunancada da kullanılan Paleo ;eski ,Kastro da kule anlamında hala kullanılır. Bu bölgede eski yunanîlerin ve ve şimdikilerin hiçbir zaman çoğunluğu oluşturamadıkları düşünülürse Balıkesir adının paleo Kastro dan gelmediği kesindir. Tam tersine isimlerini yukarıda belirtilen iki coğrafi eser Balak Hisar ve Balık Hisar gibi isimleri tekrarlıyorlar. Şu açıklamaya göre belki eski Akiraos yerleşkesi daha sonraları Adriye nature adını almış daha sonra burayı ele geçiren Türkler Balık Hisar adını vermek sureti ile burasını genişletmişler ve Balık Hisar ismide daha sonraları değişerek Balıkesir olmuştur.

Balıkesir ilinin doğusunda Yılanlı dağının eski ismi "Pelekas" olup Balıkesir ismi ile ilişkisi araştırılmalıdır.

Kepsut (kespit) Nahiyesinin doğusundaki Beyköyünde Kale mevkii ile Bizans devrine ait mezarlık vardır. Bu mezarlıklardan bazı eserler çıkıyor. Balıkesir ilinin İvrindi nahiyesinin doğusunda Balıkesire otuz dakika mesafede Kınık köyünün kuzeyinde ve Kınık çayı üzerinde Romalılara ait bir köprü ile bir harabe vardır. Burada eskiden Antimuvan madeni işletilirdi. Balya kazası nahiyelerinden ılıca nahiyesi merkezi olan ılıca köyünün eski ismi Hierakerme (Hierocermae) veyahut Diyoshieron (Doshıeron) 'dur. Soğanbükü köyü civarında ve köyün kuzeyinde Domaniç kalesi vardır.İvrindi köylerinden Ergama; gökçeyazı (Ergene) 'nin eski adı Ağrimie 'dir.Balıkesir'in Giresun nahiyesinin (şimdi Savaştepe ilçesine bağlı bir köy) eski ismi Kilezen olup Güney-batısında Kızıl Hisar harabesi vardır. Susurluk (Susığlık) ilçesine bağlı Sultançayırı köyünde bir kale harabesi ile yine orada buğün hala ayakları kalmış bir köprü kalıntısı görülür. Balıkesirin Persi (değirmenli köyü-Bigadiç tarafında) köyünde ve köyden on dakika mesafede güney doğuda yüksek bir yerde bir harabe vardır. Çevresi elli metre kadar olan iki katlı bir kayanın alt katı geniş üst katı daha küçük olmak üzere iki lahdi ihtiva eder. Kayanın alt katındaki kapıdan girince mevkii dairemsidir.Solda iki basamakla çıkılan bir lahit vardır. Lahit yarım metre kadar oyulmuş ve zemin kısmında insanın yatan şeklini gösterir surette taş oyulmuştur ki vaftiz taşı olmalıdır. Üst katın kapısı dışarda olup içerideki oda dairemsi fakat aşağıdaki odanın yarısı büyüklüğündedir.Orada da aynı şekilde bir lahit vardır. Baba Köyünde çıkartılıp İstanbul'da müzede saklanan ve gitare çalan bir sazendeyi canlandıran levha gayet zarif ve önemli sanat eseri olup Milattan evvel birinci yüzyıla aittir. Levha kabartma olup onbeşinci salondadır.

Balıkesir ilinin diğer lisan ve lehçelerde söylemleri ; Achyrus -Akyhraous -Hadrianuthera -Adrianutherai -Hadrianoutherai - Karesi -Karasi -Karassi -Bali-kessir - Belikesir - Belikiser - Balıkesri -Balıkesr -Balukisu ve Balıkesir'dir.